Written by 00:51 Śląsk i Zagłębie, Zamki i pałace

Zamek w Siewierzu

Zamek biskupów krakowskich w Siewierzu po raz pierwszy zwiedzałam jako mała dziewczynka. Było to jeszcze przed rokiem 1999 [kochanie nie przyznawaj się bo wezmą nas za starych pryków, pamiętających zeszłe milenium – Tomek], kiedy to zamknięto ruch turystyczny na zamku, a wznowiono prace zabezpieczające obiekt, który po dziś dzień pozostaje w stanie tzw. trwałej ruiny. Po ponownym otwarciu zamku, odwiedziłam go raz, jednak nie przypuszczałam, że kiedyś zacznę opisywać swoje podróże i nie udokumentowałam swego pobytu jak należy. Teraz, korzystając z weekendu majowego, razem z Tomkiem wybraliśmy się do pobliskiego Siewierza, jednak ponownie zamek wyjęty jest z ruchu turystycznego. Na jak długo – nie wiadomo. Nie pozostało nam nic innego jak sfotografować jego mury i czekać kiedy znów będzie można do niego wejść 🙂

Nie przeszkadza to jednak w omówieniu historii zamku, który mimo że nie jest częścią Orlich Gniazd i jest poza obrębem Jury, to jednak znajduje się w niedalekiej odległości i warto go zobaczyć.

Rys historyczny

Na początku wspomnę, że Siewierz to jeden z najstarszych grodów w Polsce, a pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1125 r [łoo panie dzieju pierońsko dawno:) – Tomek].
Pierwotny gród kasztelański w XII i XIII w. znajdował się w pobliżu kościoła Św. Jana Chrzciciela, jednak w 1241 r., po wielkim pożarze, ludność przeniosła się w okolicy Doliny Czarnej Przemszy.
Warto też zaznaczyć, że wspomniany kościół, wg Jana Długosza powstał w 1144 r (często podawany jest też rok 1164) i został ufundowany przez Piotra Własta Dunina. Początkowo pełnił funkcję kościoła parafialnego (do XV w), jednak w późniejszym okresie stał się już świątynią filialną. Do dziś stoi przy krajowej 1, przy siewierskim cmentarzu.

Na chwilę obecną, nie można do końca ustalić konkretnej daty rozpoczęcia budowy zamku. Prace archeologiczne, prowadzone w 2001 r. wykazały istnienie murowanego zamku z początku 2 poł. XIV w., co może sugerować, że prace budowlane rozpoczęto jeszcze za panowania książąt bytomskich. W starszych źródłach, początki istnienia zamku wiązano z kupnem Siewierza w 1337 r. przez księcia cieszyńskiego Kazimierza, który miał zarządzić budowę drewnianej warowni. W każdym razie, kupiony w 1443 r. przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego [taki polski Richelieu – Tomek] zamek, stał się letnią rezydencją i był wielokrotnie przebudowywany i udoskonalany.

Zamek powstał na nieregularnym planie, z wieżą bramną od północy. Była ona o tyle ciekawa, że zawierała podwójne wejście, osobne dla pieszych i osobne dla konnych.
W XVI w. w skutek modernizacji zamku, powstały krużganki i dziedziniec, co nadało mu bardziej rezydencjalny, renesansowy charakter. Wzmocniono wówczas walory obronne budowli, poprzez budowę tarasu artyleryjskiego wyposażonego w 10 dział oraz barbakanu ze strzelnicami, umożliwiającymi stosowanie ostrzału flankowego.
W kolejnej fazie remontów w XVII w. przebudowano skrzydło wschodnie, gdzie dodano kaplicę oraz podniesiono wieżę, którą pokryto wysokim, dwuczęściowym barokowym hełmem, zachowanym jeszcze do połowy XIX w.
Ogólna forma, nadana podczas tej przebudowy, zachowała się do dziś.

Księstwo Siewierskie

Na koniec wspomnę trochę o samym Księstwie Siewierskim.
Pierwszy raz, nazwa ta padła w 1341 r. w odniesieniu do książąt panujących na tych terenach. Następnie, po zakupie dóbr siewierskich przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, rozpoczął się “biskupi” etap, jednak dopiero w 1484 r. biskup Jan Rzeszowski, po raz pierwszy formalnie zaczął używać tytułu księcia siewierskiego.
Księstwo miało własną gospodarkę, wojsko (w którym obowiązkową służbę odbywała szlachta), skarb i surowe prawo karne łącznie z przywilejem katowskim. To właśnie wtedy powstało powiedzenie: “Kradnij, zabijaj, ale Siewierz omijaj”, które jeszcze gdzie nie gdzie można usłyszeć.
Mieszkańcy Siewierza dostawali od kolejnych biskupów sporo przywilejów. Prócz preferencji w handlu, dostawali np. lasy i łąki na wieczność (które teraz są pod zarządem Spółki Leśno-Gruntowej). Ówczesny najbardziej prestiżowy szlak handlowy, trakt śląsko-ruski, był obsługiwany przez siewierską (wraz z będzińska i koziegłowską) komorę celną, co również wpływało na znaczenia miasta.
W wyniku obrad Sejmu Wielkiego, w 1790 r. Księstwo włączono do Korony i skończyła się niezależność terytorialna. Po trzecim rozbierze Polski, ziemie siewierskie znalazły się w granicach Prus, gdzie zostały włączone do prowincji Nowy Śląsk.
Ostatni raz Księstwo zostało reaktywowane w 1807 r. przez Napoleona, który ofiarował je swemu marszałkowi, Jean’owi Lannesowi, wraz z dobrami olkuskimi, jako księstwo olkusko-siewierskie. Po kongresie wiedeńskim w 1815 r. Siewierz należał do Królestwa Kongresowego.
W 1889 r. na mocy reskryptu Franciszka I Józefa, biskupi krakowscy utrzymali tytuły książęce, a ostatnim używał go arcybiskup krakowski, książę kardynał Adam Sapieha (zob. Krasiczyn).

Opracowanie:
– Bohdan Guerquin, Zamki w Polsce, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1974,
– Monika i Artur Kowalczyk, Przewodnik Jura Krakowsko-Częstochowska. Z legendą wśród Orlich Gniazd, Wydawnictwa “Bezdroża”, Kraków 2007, Wydanie II,
– wikipedia 😉
Zdjęcia właśne 🙂

(Visited 113 times, 1 visits today)
Close