Written by 00:38 Śląsk i Zagłębie, Szlak Zabytków Techniki, Urlopy, Zamki i pałace

Cieszyn na weekend – cz. I

W tym roku na długi czerwcowy weekend wybraliśmy się do Cieszyna. Legenda o założeniu miasta, jako jego początek wskazuje rok 810, lecz badania archeologiczne prowadzone na wzgórzu zamkowym odkryły ślady osadnictwa z okresu kultury łużyckiej [taa niektórzy badacze twierdzą że Prasłowianie to kultura łużycka, może kiedyś dowiemy się prawdy – Tomek]. W nieco bliższych nam czasach, Cieszyn był prężnie działającym ośrodkiem handlu oraz kultury, miał też olbrzymie znaczenie strategiczne, co nie pozostawało bez wpływu na jego dalsze losy.
Co więc mieliśmy okazję zobaczyć w tym pięknym i naprawdę wiekowym mieście? Zapraszam do lektury.

Wzgórze Zamkowe

Dwa najbardziej rozpoznawalne obiekty Cieszyna znajdują się na Wzgórzu Zamkowym, mowa tu oczywiście o Wieży Piastowskiej oraz o Rotundzie św. Mikołaja i Wacława, której wizerunek mamy na odwrocie banknotu 20-sto złotowego.
Oba budynki są reliktami po Zamku Piastowskim, który na początku był grodem obronnym południowej granicy Polski. Po podziale Śląska między Piastów, stopniowo rozwijający się Cieszyn stał się częścią księstwa opolsko-raciborskiego, by ok 1290 r. za sprawą Mieszka I (syna Władysława Opolskiego), zostać samodzielnym księstwem.


Cieszyn ok. 1640 – miedzioryt Meriana przedstawiający panoramę Cieszyna w końcowym okresie panowania Piastów cieszyńskich
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Cieszyn_merian.jpg

Zamek był stopniowo rozbudowywany, przez syna a potem wnuka Mieszka I – Kazimierza I i Przemysława I Noszaka, którzy zatrudniając najlepszych artystów, rozpoczęli budowę gotyckiej rezydencji [tak jest! mieli chłopaki rozmach – Tomek]. To właśnie z tego okresu zachowały się tarcze herbowe Piastów w narożnikach Wieży Piastowskiej.
Zamek gotycki dzielił się na dwie części, dolną ( z pomieszczeniami gospodarczymi i lochami dla więźniów) oraz górną ( w skład której wchodziły budynki mieszkalne i reprezentacyjne komnaty). Nad wszystkim górowała wieża obronna – zachowana Wieża Piastowska – która pełniła również funkcje mieszkalne i więzienne.

Wieża Piastowska

Drugim obiektem jest charakterystyczna Rotunda św. Mikołaja i Wacława, która jest najstarszym zabytkiem architektonicznym w Polsce.
Mimo że pierwotnie zakończona była attyką (konkretnie szeregiem sterczyn) z blankami (prześwity), w trakcie licznych remontów i przebudowy utraciła walory obronne a zyskała, znaną nam stożkową kopułę.
Po śmierci księżnej Elżbiety Lukrecji – ostatniej z panujących na zamku Piastów, Księstwo Cieszyńskie, jako lenno królów czeski, przeszło w ręce Habsburgów. Nowi zarządcy przystąpili do rozbiórki zniszczonych zabudowań zamkowych, tworząc na ich miejscu m.in. browar.
Z inicjatywy arcyksięcia Karola Habsburskiego, w 1836 r. rozebrano resztki Zamku Górnego poza wieżą Piastowską i Rotundą, którą w 1839 r. poddano gruntownej przebudowie, nadając jej – zgodnie z panującymi wówczas trendami – klasycystycznego charakteru. Pogrubiono wówczas mury, wybito wielkie okna i wprowadzone charakterystyczne podziały elewacji. Jednak wprowadzone zmiany usunięto w XX w. po tym jak podczas prac remontowo-badawczych, prowadzonych w latach 50, odkryto pierwotne mury i okna.

Rotunda św. Mikołaja i Wacława
Rotunda św. Mikołaja i Wacława, oraz Wieża Piastowska w tle
Rotunda po klasycystycznej przebudowie, początek XX w.
źródło:
http://www.cieszyn.pl/?p=categoriesShow&iCategory=2439

To nie koniec zmiany, jakie wprowadził wspomniany wyżej arcyksiążę Karol. Prócz modernizacji rotundy, na Wzgórzu Zamkowym założono istniejący do dziś romantyczny park krajobrazowy, a w miejscu Zamku Dolnego w 1840 r. wybudowano Pałac Myśliwski oraz oranżerię.
Pałac początkowo pełnił funkcje kancelarii Komory Cieszyńskiej, a po odzyskaniu przez Polskę Niepodległości stał się siedzibą pierwszego polskiego rządu – Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego. Potem jeszcze był siedzibą paru instytucji, a od 1947 r. mieści się w nim Państwowa Szkoła Muzyczna.

Pałac Myśliwski, przed którym stoi pomnik "Legionistom Ślązakom poległym za Polskę" autorstwa Jana Raszki.
Pałac Myśliwski, przed którym stoi pomnik “Legionistom Ślązakom poległym za Polskę” autorstwa Jana Raszki.

Oranżeria
Oranżeria
Pałac Myśliwski

Ostatnim budowlany przedsięwzięciem na Wzgórzu Zamkowym dokonanym przez Habsburgów, było postawienie w 1914 r. sztucznych ruin na miejscu jednej z baszt Zamku Górnego. Teraz w tym miejscu możemy oglądać tzw. Wieżę Ostatecznej Obrony – fragment okrągłej baszty znajdującej się na pozostałościach sztucznych ruin.

Wieża Ostatecznej Obrony
Wieża Ostatecznej Obrony

Browar Zamkowy

Z inicjatywy arcyksięcia Karola Habsburga, w 1846 r na Wzgórzu Zamkowym otworzono Browar oraz nieco później Grotę Lodową. Wywarzany przez cieszyńskich piwowarów trunek był tak dobry [faktycznie dobry polecamy:) – Tomek], że szybko zyskał rozgłos w okolicy, a Habsburgowie zdecydowali się otworzyć kolejny browar w Żywcu 10 lat później.
Dodatkowo, działalność browaru napędzała miejscowe biznesy choćby przez skup lodu do wspomnianej Groty. Miała ona kluczowe znaczenie przy przechowywaniu trunku, który ze względu na brak konserwantów dość szybko kwaśniał.
Browar można zwiedzać tylko w soboty i niedziele w wyznaczonych godzinach, o 12, 14 i 16. Podczas zwiedzania można się dowiedzieć co nieco o historii piwowarstwa na Śląsku, wejść do Groty Lodowej oraz warzelni, zobaczyć jak piwa leżakują oraz gdzie są zlewane do butelek. Przy kasie można również kupić piwa z Browaru, a trzeba przyznać że jest w czym wybierać.

Opracowanie:
– Mariusz Makowski, “Góra Zamkowa w Cieszynie”, Wydawnictwo Muzeum Śląska Cieczyńskiego, Cieszyn 2017;
– “Przewodnik po Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego”, Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, Katowice 2018;
– red. Danuta Emmerling, Zamki i pałace Województwo Śląskie, Wydawnictwo ADAN, Bielsko-Biała 2009;
– Marek Gaworski, Zamki, Pałace, Dwory w Polsce, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2012;
– ulotki wydane przez Biuro Promocji, Informacji i Turystyki, dostępne w punktach Informacji Turystycznej;

Zdjęcia:
Ania 🙂
– wikipedia
– www.cieszyn.pl

(Visited 75 times, 1 visits today)
Close